3. Vítimas


juana1
  Juana Capdevielle, arquiveira, esposa de Francisco Pérez Carballo, gobernador civil de A Coruña, onde foi secuestrada, para aparecer asasinada en Rábade.
 Juana Capdevielle  

 

avelino
  Avelino López Otero, xornalista político e cultural, fundador das revistas republicanas ¡Ahora! e Guión, falecido a consecuencia da tortura en 1936.
Avelino López Otero  

 

carballo 
  Francisco Pérez Carballo
    Francisco Pérez Carballo, gobernador civil de A Coruña, esposo da arquiveira Juana Capdevielle.
     

 

  vega       Rafael de Vega Barrera, médico eminente que modernizou a Sanidade en Lugo dende o seu prestixioso Sanatorio particular e dende a dirección do Hospital Provincial, así como venerado benefactor dos humildes, aos que atendía sen cobrar. Foi fusilado en 1936, acusado pola envexa dos seus competidores profesionais nun escandaloso xuízo sumarísimo e como escarmento atemorizador da poboación por tratarse da personalidade máis relevante e querida do bando republicano lucense.
Rafael de Vega Barrera  

 

sofia



QUEN POÑÍA AS FLORES NA TUMBA A RAFAEL DE VEGA BARRERA?

Por Carlos Vázquez, xornalista de La Voz de Galicia

Sofía Andrade recorda como viviu aqueles días tralo fusilamento do director do hospital provincial en 1936, un episodio que lle puido custar moi caro á súa nai


Artigo aparecido en La Voz de Galicia o 16-11-2008
e cedido amablemente polo autor.

 

 

Non era ningún segredo pero moitos lucenses descoñecen aínda a identidade da persoa que durante anos asumiu o compromiso de limpar e colocar flores cada semana na sepultura de Rafael de Vega Barrera, fusilado, despois dun xuízo falso, contra a tapia do antigo cemiterio municipal de Magoi, situado  nos terreos do hotel que hai ao pé da avenida de Ramón Ferreiro.

     Sofía Andrade Rodríguez non era daquela máis ca unha cativa cando mataron ao director do hospital provincial de Lugo, detido inmediatamente despois do alzamento militar ocorrido o 18 de xullo de 1936. Os seus restos foron depositados baixo unha lápida de mármore onde só rezaba a metódica inscrición: «D. Rafael de Vega Barrera falleció en Lugo el 21 de octubre de 1936 a los 47 años de edad. D.E.P. Recuerdo de tu esposa e hijos». Próxima a esta, na entrada do cemiterio de Magoi, estaban tamén as sepulturas doutros represaliados pola mesma causa. (Máis información en La Voz de Galicia (02-11-2008).

     As dúas familias, a de Andrade e a de Vega, mantiñan moi boa relación, á parte de que eran veciños, e por iso ela acostumaba a xogar cos fillos do doutor. Ese feito permitiulle vivir aínda máis de cerca as consecuencias daquel suceso que rescata da memoria para La Voz.

     Sofía ten agora 83 anos e coñeceu moi ben á persoa que durante moito tempo -en tanto a familia do médico non trasladou a León os seus restos mortais- evitou que o abandono sepultura aínda máis o lugar onde xacía o corpo do ilustre facultativo, tan admirado e querido pola maioría dos lucenses como disque envexado de máis por algúns dos seus propios compañeiros, o cal puido ter que pagalo coa súa propia vida.

     A persoa que decidiu enfrontarse aos riscos do momento e poñer as flores do recordo na fría lápida de Vega Barrera, tiña unha cara e un nome: Faustina Rodríguez. «Miña nai nunca tivo medo ás represalias. E iso que ás veces había que telo. Salvouse de ir ao cárcere porque non se meteron con ela, anque unha vez non foi grazas a que estaba eu soa no cemiterio. Ela non puidera vir e apareceu unha parella de falanxistas protestando polas flores, que resulta que aquel día eran roxas porque non había outras no xardín». «A muller -engade-, despois de encarar en min, espetoulle ao seu compañeiro que había que acabar tamén coa semente. Menos mal que o home agarrouna do brazo e levouna lonxe de alí. Pero se chega a estar a miña mai…», medita esta luguesa que forma parte dende a súa orixe da Asociación para a Dignificación das Vítimas do Fascismo.

      

Mataron a un santo

«Fomos valentes por respecto e agradecemento a Vega», engade Sofía Andrade, recordando que o doutor interveu dúas veces á súa nai, Faustina Rodríguez, e que en ningunha ocasión quixo cobrar. «Cando acabaron con el mataron a un santo. Porque ía un pobre e non quería nada; sempre lles dicía que non se preocuparan, que xa viría alguén que pagara polos dous», relata ela mesma.

      Andrade Rodríguez conserva mil imaxes de Rafael de Vega Barrera. Disque nunha ocasión avisárono de que caera unha veciña e no que tarda un lóstrego saíu correndo aínda a medio afeitar para socorrela. Noutra, en cambio, regaloulle un queixo enteiro a un home que non atravesaba por un bo momento. «Dale un queso a José», parece ser que mandou.  Eran tempos difíciles e un queixo tiña o seu valor.

     As anécdotas por ese camiño serían moitas e todas falan da humanidade desta persoa, anque o recordo torna de novo en amargo cando Sofía rescata do pasado a arañeira onde quedou atrapada a familia de Vega Barrera, tralo asasinato deste. «Os fillos, que foron a despedirse do seu pai antes de que o fusilaran, tiveron que escoitar á saída os berros dalgúns falanxistas que os insultaban», láiase Andrade quen, por outro lado, recoñece que tristemente «chega un momento no que te acostumas á todo», incluso ás escenas de barbarie.

     Despois dos agravios, calquera pode imaxinar o inferno ao que se viu sometido aquela esposa e os seus cinco fillos, afeitos como estaban a levar unha vida moi cómoda, pois non en van a familia gozaba de boa casa, coches de luxo e un servizo composto por chofer, xardineiro, unha cociñeira, doncela, ama de cría e ata unha modista-costureira. «Diso a ter que coller o tren sen a penas nada nas mans…», cavila Sofía quen cualifica aquilo de «horrible». Pero así se escribían as pequenas historias de aquel ano para a memoria de 1936.

 

 

cela

José Cela Mïguez

 

JOSÉ CELA MÍGUEZ, OUTRA VÍTIMA DO 36.
O ÚLTIMO ALCALDE REPUBLICANO DE LÁNCARA

Por Carlos Vázquez, xornalista de La Voz de Galicia  

Durante a Guerra Civil ocupou o cargo de mestre de ensino público no bando republicano, polo que foi encarcerado no campo de concentración Miguel de Unamuno ao remate da contenda

Premer aquí para ver artigo do autor sobre José Cela Míguez, publicado en La Voz de Galicia

José Cela Míguez é outra das vítimas do 36. Militaba no partido Izquierda Republicana de Manuel Azaña cando se celebraron as eleccións democráticas de febreiro de 1936, consulta trala cal Cela foi designado alcalde de Láncara pola coalición de partidos representados no Frente Popular. Pero o seu papel como rexedor foi efémero, pois decontado tivo que deixar o cargo tralo alzamento militar que converteu en fatídico para a historia de España aquel 18 de xullo dese mesmo ano.  

            O levantamento sorprendeu a Cela en Madrid, onde uns días antes, concretamente o 15 de xullo de 1936, xunto a personalidades da talla de Castelao, Ánxel Casal ou Suárez Picallo, formaba parte da representación galega que viaxou ata capital do Estado para lle facer entrega do Estatuto de Autonomía de Galicia ao presidente das Cortes, Martínez Barrio.

            Precisamente o feito de cadrarlle estar desprazado, como comisionado, puido apartalo quizais dun destino peor, anque non se libraría de ter que estar lonxe da súa casa durante todo o tempo da contenda e aínda algún máis. Entrementres, xa principiada a Guerra Civil española, José Cela ocupou o cargo de mestre de ensino público nas filas republicanas. Declarada a finalización da mesma, Cela, como tantos outros que defendían a legalidade e por riba diso unhas ideas democráticas, foi procesado en Aranjuez, -ao igual ca o seu irmán Antonio- para máis tarde acabar encarcerado no campo de concentración Miguel de Unamuno, onde estivo preso case un ano.

            Á súa saída volveu a Láncara en réxime de prisión atenuada segundo consta no arquivo da Audiencia Provincial de Lugo. A súa estadía no val de Láncara estenderíase ata 1952, ano no que José Cela, a desgusto coa situación política e económica, emprendeu de novo rumbo a América, arribando na capital arxentina de Bos Aires. Faleceu en 1969, sendo enterrado no cemiterio de Chacarica onde descansan os seus restos.

            Dende entón e ata hoxe, o nome de José Cela Míguez dorme no esquecemento. Logo de trinta anos de democracia, ningunha institución pública fixo un recoñecemento oficial da súa figura. Nin sequera o Concello de Láncara, malia ter sido o seu rexedor e propiciar que en 1916 se construíra a estrada que une a parroquia de Carracedo -onde estivo situada a casa consistorial deste municipio ata o seu posterior traslado á Pobra de San Xiao- coa vila de Sarria, rendeu homenaxe a José nin aos irmáns del, tamén represaliados

 

Ramiro, Antonio e Ramón, irmáns perseguidos

No arquivo da Audiencia provincial figuran tamén os nomes de tres irmáns de José: Ramiro, Antonio e Ramón Cela Míguez. Os tres represaliados. Ramiro Cela, que era concelleiro de IR no ano 36 foi detido sen estar nunca procesado. Antonio Cela, empregado e militante de IR, tamén foi procesado con condena ao igual que José. Pola súa banda, Ramón Cela, que vivía como labrador e tamén era concelleiro de IR, foi expedientado e sancionado.  

            Na documentación que figura na Audiencia tamén se recolle que xa declarado o estado de guerra, Ramón e Ramiro Cela Míguez, foron acusados de encabezar un grupo armado que supostamente tiña como obxectivo combater as forzas subversivas do exército. Cousa que ao parecer nunca chegou a producirse, porque, sempre segundo se relata na devandita documentación, non atoparon o apoio que agardaban doutros activistas da zona de Sarria*.

 

O pintor de Os Baos, amigo de Julia Minguillón e curmán do toreiro Celita

José Cela Míguez naceu en 1897 na aldea de Os Baos, no concello de Láncara, pertencente á provincia de Lugo. Tivo cinco irmáns (Ramiro, Ramón, Antonio, Mercedes e Leonor), viaxou tres veces á Arxentina. A primeira realizouna con tan só 16 anos e sería no continente americano onde finalmente morrería. José nunca casou pero amou profundamente a pintura, a súa única vocación.

            Trala primeira viaxe ao outro lado do océano, volveu a España para cumprir co servizo militar anque ao remate deste decidiu regresar ao país andino para evitar ter que participar na Guerra de Marrocos. De novo en Bos Aires, conseguiu traballo nos tranvías, reportándolle unha unha pensión que o sacou directamente da fame, pois coa pintura, a súa única vocación, non gañaba nin para vivir. Inda por riba, resulta que non era amigo de vender os seus cadros, o cal engadía maior dificultade.

            Levado pola morriña, José volveu unha vez máis a Galicia, converténdose na derradeira, coa intención de axudar á súa familia labrega, cousa que fixo anque sen apartarse nunca do pincel co que retratou as escenas que lle ían saíndo ao seu paso, onde moitas veces estaban os seus seres queridos. 

            Home de ideas, Cela puido destacar por contar cunhas notables calidades como pintor. A súa destreza mesmo propiciou que a Deputación Provincial de Lugo lle concedera en 1930 unha beca que lle permitiría estudar Belas Artes na escola de San Fernando en Madrid. A cambio tivo que doar dous cadros á entidade provincial.

            José foi non só compañeiro senón bo amigo da excelente pintora lucense Julia Minguillón. Froito desa relación de amizade, o marido da recoñecida pintora lucense, Francisco Leal Insua, quen por aquel entón dirixía o diario El Faro de Vigo, publicou nese mesmo xornal unha crítica moi favorable acerca do bo facer do pintor de Os Baos, parente doutro famoso, o toureiro Alfonso Cela «Celita», falecido en 1932. 

            O legado deste pintor, mestre e político atópase disperso entre dous continentes, anque a maioría das obras de Cela Míguez quedaron na casa dunha irmá do pintor, en Bos Aires.  Parece ser que José decidiu deixalos alí dada a imposibilidade de poder trasladar toda a súa obra a Galicia. De feito, a última vez que veu só puido traer camuflados entre a roupa vella algúns lenzos que custodia con verdadeiro orgullo o seu sobriño Alberto Cela Díaz, fillo de Felisa Díaz e Ramiro Cela.   

             

A testemuña de Felisa Felisa Díaz Gómez estivo casada con Ramiro Cela Míguez ata a morte deste algúns anos antes. A Felisa coñecina con noventa e tres anos cando debido ao seu estado de saúde estaba internada no centro xerontolóxico A Veiga, que está situado na Pobra de San Xiao (Láncara). Con ela mantiven tres longas e repousadas conversas e ningunha deu para falar de rancor ou desexos de vinganza, se acaso unicamente de facer xustiza.  Ao longo destes encontros, inesquecibles para min, puiden observar a unha muller cordial, ben presentada e lúcida que se esforzaba a cada paso por recordar momentos dun pasado que parecía non desexar que fose esquecido, sobretodo cando tocaba falar do seu cuñado José Cela. «José era un artista de pés a cabeza. Dende que se tiraba da cama non deixaba o cabalete nin cando ía coas ovellas ao monte», afirmou Felisa sen desprenderse da dozura que desprendía a súa mirada. 

cela2

            Tristemente para ela, non puido ver cumprido antes de morrer un dos seus últimos desexos, que consistía en poder asistir ao recoñecemento público da figura de José. Nunca pediu o mesmo para os outros irmáns do pintor, non sei si debido a unha falta de interese ou talvez, o máis probable, a que o motivo do noso encontro radicaba na faceta do artista dos Baos. «Unha saga irrepetible», concluíu Felisa nunha ocasión logo de repasar os nomes destes irmáns Cela.

            Canda a súa morte non desapareceu a necesidade de obrar con xustiza, anque só a través da persoa do seu único fillo, Alberto Díaz, se podería actuar a tempo e facer realidade aquel desexo e o empeño que tiña Felisa Díaz. Ogallá trinta anos de democracia sirvan para elo.

 

 

      NOTAS 

           

      Sen a imprescindible testemuña de Felisa Díaz esta reportaxe non só adoecería dalgúns dos datos que se inclúen nela a prol de dar a coñecer a figurade José Cela Míguez, como persoa significada da cultura e a política do momento, senón que tamén carecería doutro elemento se cadra tan valioso o máis ca este, que foi a de conseguir que falen as poucas voces que aínda poden contar do pasado para revivilo no presente e recordalo no futuro. 

      Algúns dos datos referidos tamén aparecen recollidos no libro de María Jesús Souto Blanco: La represión franquista en la provincia de Lugo (1936-1940). A partires desta publicación e tendo coñecemento dos datos, Andrés Páramo interesouse pola cuestión, polo cal decidiu contactar comigo para aportarme a documentación e pedirme que falara con Felisa Díaz e publicara despois unha reportaxe sobre o tema. Así se fixo na edición local de Lugo de La Voz de Galicia. 

      Algúns dos datos que aquí se mencionan relacionados coas condenas arquivadas na Audiencia tamén apareceron publicados no diario El Progreso. 

      Por outro lado, no xornal La Voz de Galicia, co gallo dos 25 anos do referendo do Estatuto de Galicia, publicaba o 22 de decembro de 2005 unha ampla reportaxe sobre o estatuto galego ilustrado cunha fotografía sen dúbida histórica. A catro columnas, a instantánea inmortalizara aquel 15 de xullo de 1936 no que unha representación galega entregaba ao presidente das Cortes o documento estatutario. Nesa imaxe aparece José Cela Míguez, encabezando pola esquerda a primeira das dúas ringleiras de comisionados galegos. Cela acudiu ao acto de entrega en substitución do alcalde de Sarria, quen ao parecer xa non puido asistir debido a unha serie de altercados acontecidos na súa localidade nas vésperas do levantamento militar.

 

 

 santiago marcos
Santiago Marcos Marcos
 

OS IRMÁNS MARCOS E O POETA TOUPO  

Por Claudio Rodríguez Fer    


Capítulo do libro O muiñeiro misterioso,

 Santiago de Compostela, Tórculo, 2005  

(Recordos sobre o pai do autor,

Claudio Rodríguez Rubio,

no centenario do seu nacemento)

 

 

  A guerra civil ía, ademais, converter nun toupo a un dos máis íntimos amigos da infancia de meu pai, o mestre e poeta Santiago Marcos, de quen tanto me falou toda a vida e sobre quen eu mesmo acabaría escribindo.

 

En efecto, próximos ao muíño familiar, no lugar coñecido como La Vega de La Mata, pertencente ao municipio vallisoletano de Roales de Campos, vivían os catro irmáns Marcos Marcos. Con tres deles, Marcos, Santiago e Nilo, foi meu pai á escola, primeiro en San Miguel del Valle e despois en Valdescorriel, e compartiu  numerosas aventuras infantís e afeccións polos animais xa ditas. Máis tarde, a familia Marcos instalaríase no caserío de La Solaviña do Monte de Santa Cristina, tamén en Roales de Campos, couto que os tres irmáns citados consideraron durante décadas como o seu “paraíso terreal”. Santiago estudou Maxisterio en León, carreira que comezou a exercer en Llano de Olmedo e Valladolid, vinculouse ao Partido Socialista Obrero Español e cultivou a poesía con métrica sonora e estilo tradicional, a imitación dos clásicos casteláns.

 

Ao estalar a guerra civil, Santiago Marcos logrou fuxir da represión e agacharse nunha bodega familiar no caserío de La Solaviña. Alí permaneceu nada menos que vintedous anos oculto como un toupo, igual que os protagonistas do famoso libro que os xornalistas Jesús Torbado e Manuel Leguineche publicaron en 1977 baixo o título de Los topos, pois dende 1936 a 1969 houbo perseguidos que permaneceron enterrados en vida na España de Franco. A dura experiencia deste amigo, que tanto conmoveu a meu pai, levouno a interesarse moito polo tema, e mesmo tiña recurtada unha reportaxe de prensa sobre un caso semellante ocorrido en Lugo e protagonizado polo político socialista Jacinto Calvo.  

 

pai
Claudio Rodríguez Rubio, 
pai do autor

Para Santiago Marcos, ao perigo de ser descuberto pola Guardia Civil, que o buscou durante anos, ata dalo por morto, sumábanse outros riscos, como a tormenta de 1950 que incendiou a casa e que estivo a punto de abrasalo na bodega. Finalmente, foi detido en 1958, ao ser descuberto a consecuencia dun accidente nas escaleiras do seu escondite. Non obstante, os veciños deron bos informes sobre el e, pasados como estaban os tempos da represión inicial, non foi encarcerado. Entón conseguiu marchar a París, onde se entrevistou co Presidente do Goberno da República no exilio, o leonés Félix Gordon Ordás; co entón secretario do Ministerio de Información de dito goberno, Javier Alvajar, e co historiador Manuel Tuñón de Lara, pero non encontrou acomodo entre os exiliados e houbo de volver moi decepcionado a La Solaviña para vivir, retirado do mundo, na compaña dos seus irmáns Marcos e Nilo, pois o irmán maior, Vicente, afincárase en Bilbao.

Xa durante a súa vellez, o irmán menor, Nilo, que era o único que conducía, falecería, pouco despois que o primoxénito Vicente, a consecuencia dun brutal accidente de tráfico, e os outros dous, ao quedar aillados no couto, pensaron en irse a vivir a Roales de Campos, pero finalmente preferiron resistir alí coa ocasional asistencia dun paisano motorizado. Octoxenarios desolados polas mortes que azoutaron as súas vidas nos seus últimos anos, o sensible Marcos e o desencantado Santiago choraron amargas bágoas sobre aqueles campos solitarios, sabedores de que axiña o ían abandonar eles mesmos, e as súas dores e sensabores aflixiron non pouco a vellez de meu pai e a miña propia xuventude. 

Durante o seu período de ermitaña soidade reclusa e constante angustia por temor a ser descuberto, Santiago Marcos escribiu máis de dez mil versos, a miúdo sobre a guerra civil e a segunda guerra mundial, pero tamén outros de xénero lírico. Entre os escritos durante a mesma contenda pode destacarse a elexía pola execución dun deputado socialista por Valladolid, a quen cantou no poema “El perfecto caballero Don Federico Landrove”, onde denuncia os masacres vallisoletanos:

 

Todo el contorno retumba;

Surgió la trágica lid,

Surgió la muerte que tumba

Y en torno a Valladolid,

Por cada mil…, una tumba.

(…)

Esa furia, ese coraje

Y ese “Cara al sol” fatal

Son el toque original

Del colérico y salvaje

Alzamiento Clerical.

 

Pero en todas as súas composicións subsiste a esperanza, como pode apreciarse nesta quintilla recriminatoria do mesmo poema:

 

Así y todo, os va ir muy mal;

Pues no impediréis que se hunda

Todo el sistema feudal

De vuestra España carcunda,

Egoísta y criminal.

 

Tampouco esqueceu Santiago Marcos os doce veciños republicanos de Mayorga, de ambos sexos, acribillados a balazos na devesa de Escorriel, aos que dedicou o poema “Epitafio”, nin os moitos sacrificados de “Valderas Rojo”, unha homenaxe á xente de esquerdas deste pobo leonés, onde “el franquismo se hartó a matar”:

 

De aquellos hombres yo no me olvido,

Que en sus apuros también me vi,

Y tal cual ellos anduve huído

Cuando Falange me buscó a mí.

(…)

Valderas Rojo: son, desde luego,

Tus asesinos más destacados,

Los señoritos, algún labriego,

Guardias civiles y ensotanados.

 

En París intentou, sen éxito, publicar os seus poemas baixo o título “Desde mi escondrijo”, e tampouco puido ver cumprido o seu desexo de editalos en España durante a democracia. Unicamente deu á luz poemas soltos, sen carácter acusatorio, impresos en pregos ou follas voandeiras.

Non obstante, continuou compoñendo poemas de denuncia durante toda a Ditadura do Xeneral Franco, a quen fixo frecuente obxecto das súas diatribas, como pon en evidencia o seu soneto titulado “Al cabecilla Franco”, que nunha das súas versións comeza:

 

Proclive al atropello y la venganza,

Corto de razón, largo de torpeza,

Provocaste con suma ligereza

La guerra, la invasión y la matanza.

 

O ditador foi para el a encarnación do mal de España e do seu propio mal, polo que se presentaba a si mesmo, xa aos oitenta anos, como “maestro, poeta, hombre-topo durante un cuarto de siglo, y superviviente –por chiripa- de la cruel matanza inspirada, desencadenada y mantenida contra el pueblo español por el déspota más inhumano e indigno de cuantos pisotearon y empobrecieron a España a través de los siglos”.

En consecuencia, dedicou poemas a moitas das vítimas da represión franquista sacrificadas con posterioridade á guerra civil, como o comunista Julián Grimau, a quen consagrou unha longa composición, ou o estudante Enrique Ruano, a quen reivindicou no poema  “Franco y Ruano Casanova”:

 

Hoy le llegó el turno a Enrique Ruano,

Inmolado en Madrid, en pleno día

Y en poder de la inculta Policía

Guardaespaldas del vástago hitleriano.

 

Dende os anos sesenta, Santiago Marcos tivo correspondencia con meu pai, e, durante os setenta e oitenta, tamén comigo, manténdonos ao corrente da súa vida e obra. Eu mesmo ocupeime de reprografiarlle un poema e de publicar sobre el un artigo de homenaxe e reivindicación no diario Liberación. O poema en cuestión era unha quintilla escrita ao chegar a democracia en homenaxe a dous socialistas de Roales de Campos, Secundino Chamorro e Gaspar Fernández, respectivamente alcalde do lugar e secretario da Casa del Pueblo, asasinados polos sublevados en 1936:

 

Tras ocho lustros de bunker sectario,

Despótico, execrable y asesino,

Votar para la izquierda es necesario,

Y elegir para alcalde a un proletario

Seguidor de Gaspar y Secundino.

 

Moitas das súas composicións das últimas décadas tiveron temática familiar, amistosa ou amorosa, pois serodiamente houbo unha muller na súa vida, ou foron loas dirixidas a diversos personaxes, frecuentemente da familia real española, pois trataba de contrapoñela ao ditador, e da política de esquerda, como o dedicado a Dolores Ibárruri baixo o título de “Pasionaria, Gallarta y Asturias”. E, por suposto, quen ás veces asinaba os seus poemas como “Un campesino del Norte de Castilla” non deixou tampouco de sumarse ás protestas ante o abandono do medio rural castelán, que veía camiñar cara a extinción en paralelo á súa vida, como reflicte o título do seu poema “El Campo se hunde”.

 

Marcos

O cazador
Marcos Marcos Marcos
e a podenca “La Estrella”

Tamén adoitaba escribirse meu pai neste tempo co irmán maior do poeta, gran cazador ata a vellez, a quen puxeran como nome o mesmo antropónimo dos seus apelidos, de maneira que se chamaba Marcos Marcos Marcos. Tanto Marcos como Santiago mantiñan informado a meu pai do estado do vello muíño familiar, sobre o que sempre se interesaba e que volveu ver por última vez na súa compaña nos albores da vellez. Polo demais, abundan, nas cartas dos tres irmáns, fieles testemuños dun estilo de vida que se extinguía con eles, declaracións dunha fraternal amizade que durou sete décadas e informacións sobre os estragos meteorolóxicos padecidos (inundacións, furacáns) e sobre os cereais cultivados (trigo, millo e, sobre todo, cebada cervexeira). Os irmáns Marcos practicaron a caza ata o final coa súa podenca La Estrella, da que, xa anciáns, criaron unha filla para meu pai que non chegou recoller nunca.

         Coa chegada da democracia, Santiago Marcos reclamou a pensión que lle correspondía como mestre represaliado, pero atopouse con tantas dificultades que acabou por sentirse de novo como unha “res perdida”, tal como me escribiu nunha ocasión e reproducín eu no artigo devandito: “Resulta que en España, para asesinar a un maestro de izquierda no es preciso que cuente con un determinado número de años de servicio: solamente con que sea maestro basta para matarlo. Pero cuando lo que procede es concederle una pensión que le resarza de los múltiples infortunios, pérdidas y vejaciones que hubo de soportar mientras le perseguían… ¡Ah!, entonces es cuando concienzudamente se dedican a escudriñar cuántos años de servicio tiene. Y lo peor de todo es que terminan por dejarle a uno en igual situación de abandono y desamparo que si se tratara de una res perdida”.

 

Vintedous anos oculto e máis doutros tantos retirado como un ermitaño montaraz, aquel vello amigo de meu pai de longas barbas brancas foi, na miña adolescencia e xuventude, unha figura determinante da miña formación ética, da miña conciencia política e da miña educación sentimental. Eu imaxinaba a súa soidade, a súa tristeza e a súa raiba escribindo no seu tobo contra os crimes da tiranía ou lendo poemas aos seus irmáns, únicas testemuñas da súa existencia e da súa poesía, e choraba. Sen que o soupera meu pai, choraba polo poeta toupo, polos seus irmáns aillados, polo meu propio pai, polas vítimas que reivindicaban en silencio aqueles bondadosos vencidos, por tanta vida inxustamente derramada. Porque a vida enteira e o mundo todo de Santiago Marcos foron sacrificados pola intolerancia e pola represalia mesmo ata o final, así que non é estraño que un dos seus últimos textos fose un “Autoepitafio para su postrer morada” onde se pregunta se continuará a persecución despois de morto:

 

Se intentó despacharme, y casi atrapado,

Me escurrí del fuego y el terror marcial,

Lo que fue un difícil logro inusitado.

¿Seré en el futuro otra vez calumniado

Aun debajo de este mármol sepulcral…?

 

Meu pai e máis eu conservamos con agarimo as cartas dos irmáns Marcos e as composicións do poeta toupo, así como unha fotografía de Marcos octoxenario con atavíos de cazador acompañado da súa cadela Estrella e un retrato de Santiago coas súas patriarcais e literarias barbas igualmente octoxenarias. Qué grandes irmáns, qué grandes amigos e qué grandes cidadáns mantendo sempre fraternidade, amizade e dignidade a contracorrente da historia e a contrarreloxio da vida ata que se extinguiu o contacto coa súa propia existencia. Nunca tiven amigos mellores que estes herdados nin lin con máis agarimo poeta ningún que a este toupo vate. En vida contaron sempre coa fidelidade de meu pai; na morte, contarán sempre coa miña. 

 

Pai e filloClaudio Rodríguez Rubio co seu fillo

 

Advertisements
%d bloggers like this: